Το 2026 βρίσκει το παγκόσμιο εμπόριο σε καθεστώς αυξανόμενης πίεσης λόγω της επιβράδυνσης της ανάπτυξης, του γεωπολιτικού κατακερματισμού, των δασμών και της επιτάχυνσης των ψηφιακών και “πράσινων” μεταβάσεων.
Επιμέλεια: Μαρίνα Δημητρίου
Τα παραπάνω επισημαίνει ο UNCTAD -ο οργανισμός του ΟΗΕ για το εμπόριο και την ανάπτυξη- στο τελευταίο του update για το παγκόσμιο εμπόριο, όπου παρουσιάζονται οι 10 τάσεις που θα επηρεάσουν το παγκόσμιο εμπόριο τη χρονιά που διανύουμε.
Σύμφωνα με την έκθεση, όλα τα προαναφερθέντα αναδιαμορφώνουν τις εμπορικές ροές, τις επενδυτικές αποφάσεις και τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, με τους μεγαλύτερους κινδύνους και ευκαιρίες να συγκεντρώνονται στις αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Αναλυτικότερα:
- Η παγκόσμια οικονομική και εμπορική ανάπτυξη επιβραδύνεται, οι αναπτυσσόμενες χώρες θα αντιμετωπίσουν αντιξοότητες
Η παγκόσμια ανάπτυξη προβλέπεται να παραμείνει υποτονική στο 2,6% το 2026, ενώ η ανάπτυξη στις αναπτυσσόμενες οικονομίες εκτός της Κίνας επιβραδύνεται στο 4,2%. Οι κύριοι εμπορικοί εταίροι, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ευρώπης, χάνουν επίσης τη δυναμική τους, αποδυναμώνοντας τη ζήτηση και αυστηροποιώντας τις οικονομικές συνθήκες.
Για τις αναπτυσσόμενες χώρες, η βραδύτερη ανάπτυξη περιορίζει τις επενδύσεις σε υποδομές και τη βιομηχανοποίηση. Το ισχυρότερο περιφερειακό εμπόριο και η διαφοροποίηση θα είναι κρίσιμες για την οικοδόμηση ανθεκτικότητας.
- Η μεταρρύθμιση του ΠΟΕ και η σημασία του για το παγκόσμιο εμπόριο
Η 14η υπουργική διάσκεψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) θα πραγματοποιηθεί εν μέσω αυξανόμενων μονομερών δασμών και γεωπολιτικών εντάσεων.
Για τις αναπτυσσόμενες χώρες, η αποκατάσταση ενός λειτουργικού συστήματος επίλυσης διαφορών είναι απαραίτητη για την προστασία της πρόσβασης στην αγορά και την επιβολή των εμπορικών κανόνων.
Η διατήρηση της ειδικής και διαφοροποιημένης μεταχείρισης παραμένει κρίσιμη για την υποστήριξη της εκβιομηχάνισης και της επισιτιστικής ασφάλειας. Οι αποφάσεις για τη γεωργία, το ψηφιακό εμπόριο και τα μέτρα που σχετίζονται με το κλίμα θα διαμορφώσουν το κατά πόσον οι παγκόσμιοι κανόνες υποστηρίζουν την ανάπτυξη.
- Αύξηση δασμών, ο προστατευτισμός μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη πολιτική αβεβαιότητα
Οι παγκόσμιοι δασμοί αυξήθηκαν το 2025, κυρίως λόγω των ΗΠΑ, με την μεταποίηση να επηρεάζεται περισσότερο. Εκτιμάται ότι οι κυβερνήσεις θα συνεχίσουν να επιβάλλουν δασμούς το 2026 για την επιδίωξη βιομηχανικών και στρατηγικών στόχων.
Οι συχνές αλλαγές πολιτικής αυξάνουν την αβεβαιότητα, αποθαρρύνουν τις επενδύσεις και διαταράσσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Οι μικρότερες και λιγότερο διαφοροποιημένες οικονομίες είναι περισσότερο εκτεθειμένες στην αύξηση του κόστους και στην αστάθεια του εμπορίου.
- Οι αλυσίδες αξίας αναδιαμορφώνονται, η γεωπολιτική επανασχεδιάζει τους εμπορικούς και επενδυτικούς χάρτες
Σχεδόν τα 2/3 του παγκόσμιου εμπορίου πραγματοποιούνται εντός αλυσίδων αξίας που αναδιαμορφώνονται από γεωπολιτικές εντάσεις, βιομηχανική πολιτική και νέες τεχνολογίες. Οι εταιρείες διαφοροποιούν τους προμηθευτές τους και μεταφέρουν την παραγωγή πιο κοντά σε βασικές αγορές για να μειώσουν τον κίνδυνο.
Οι χώρες με ισχυρές υποδομές, δεξιότητες και σταθερές πολιτικές βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση για να προσελκύσουν επενδύσεις. Περισσότερες περιφερειακές οικονομίες κινδυνεύουν να μείνουν στο περιθώριο, εκτός εάν βελτιώσουν τα logistics, τις δεξιότητες και το επενδυτικό κλίμα.
- Οι εξαγωγές υπηρεσιών συνεχίζουν να αυξάνονται ταχύτερα από αυτές των αγαθών
Οι εξαγωγές υπηρεσιών αντιπροσωπεύουν πλέον το 27% του παγκόσμιου εμπορίου και αυξήθηκαν κατά περίπου 9% το 2025, ξεπερνώντας κατά πολύ των αγαθών. Οι υπηρεσίες κυριαρχούν επίσης στις παγκόσμιες ενδιάμεσες εισροές, στηρίζοντας την μεταποίηση και τον πρωτογενή τομέα.
Οι ψηφιακά παραδοτέες υπηρεσίες οδηγούν σε μεγάλο μέρος αυτής της ανάπτυξης, αλλά παραμένουν περιορισμένες στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Το κλείσιμο του ψηφιακού χάσματος είναι απαραίτητο για την ευρύτερη συμμετοχή στο εμπόριο με επίκεντρο τις υπηρεσίες.
- Οι αναπτυσσόμενες χώρες ωθούν παγκοσμίως την άνοδο των εξαγωγών
Οι εξαγωγές εμπορευμάτων «Νότου – Νότου» (δηλ. μεταξύ αναπτυσσόμενων χωρών) αυξήθηκαν από περίπου 0,5 τρισ. δολ. το 1995 σε 6,8 τρισ. δολ. το 2025. Σήμερα, το 57% των εξαγωγών των αναπτυσσόμενων χωρών κατευθύνονται σε άλλες αναπτυσσόμενες αγορές, με επικεφαλής τις περιφερειακές αλυσίδες αξίας της Ασίας.
Αφρική και Λατινική Αμερική ενισχύουν επίσης τους δεσμούς «Νότου-Νότου». Το διαπεριφερειακό εμπόριο μπορεί να βοηθήσει στην αντιστάθμιση της ασθενέστερης ζήτησης στις προηγμένες οικονομίες και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα.
- Βιώσιμο εμπόριο, από τη φιλοδοξία στην εφαρμογή
Οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις διαμορφώνουν ολοένα και περισσότερο το εμπόριο, καθώς οι δεσμεύσεις για το κλίμα μετατοπίζονται από τη φιλοδοξία στην εφαρμογή. Μέχρι τα τέλη του 2025, οι δεσμεύσεις 113 χωρών θα μπορούσαν να μειώσουν τις εκπομπές κατά περίπου 12% έως το 2035.
Η τιμολόγηση του άνθρακα, οι αγορές “καθαρής” ενέργειας και τα περιβαλλοντικά πρότυπα επαναπροσδιορίζουν την ανταγωνιστικότητα. Οι αναπτυσσόμενες χώρες θα χρειαστούν πρόσβαση σε “πράσινη” χρηματοδότηση, τεχνολογία και υποστήριξη για να παραμείνουν ανταγωνιστικές.
- Οι παράγοντες που θα μπορούν να αποσταθεροποιήσουν εμπόριο και παγκόσμιες αλυσίδες αξίας
Οι τιμές των κρίσιμων ορυκτών έχουν μειωθεί απότομα μετά το 2022, καθώς η προσφορά αυξήθηκε ταχύτερα από τη ζήτηση, μειώνοντας το κόστος για τις “καθαρές” τεχνολογίες, αλλά αποδυναμώνοντας τις επενδύσεις σε νέα έργα εξόρυξης.
Ταυτόχρονα, οι έλεγχοι των εξαγωγών και η συσσώρευση αποθεμάτων περιορίζουν την προσφορά και κατακερματίζουν τις αλυσίδες αξίας. Η διαχείριση της ασφάλειας των πόρων, διατηρώντας παράλληλα τις επενδύσεις, θα παραμείνει βασική εμπορική πρόκληση.
- Το γεωργικό εμπόριο θεμελιώδες για την επισιτιστική ασφάλεια
Το γεωργικό εμπόριο παραμένει ζωτικής σημασίας για την επισιτιστική ασφάλεια, με τα τρόφιμα να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 87% των εξαγωγών βασικών προϊόντων. Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες εξαρτώνται από τις εισαγωγές για την κάλυψη βασικών αναγκών.
Οι υψηλές τιμές λιπασμάτων και τα «κλιματικά σοκ» συνεχίζουν να απειλούν τον εφοδιασμό. Το ανοιχτό εμπόριο, η καλύτερη πρόσβαση σε εισροές και η ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή γεωργία είναι απαραίτητα για τη σταθεροποίηση των συστημάτων τροφίμων.
- Οι εμπορικοί κανονισμοί αυστηροποιούνται, οι εθνικές πολιτικές αναδιαμορφώνουν το παγκόσμιο εμπόριο
Από το 2020, έχουν εισαχθεί περίπου 18.000 νέα εμπορικά μέτρα. Οι τεχνικοί κανονισμοί επηρεάζουν πλέον περίπου τα 2/3 του παγκόσμιου εμπορίου, αυξάνοντας το κόστος συμμόρφωσης, ιδίως για τους μικρότερους εξαγωγείς.
Οι περιβαλλοντικοί, κοινωνικοί και ασφαλιστικοί κανόνες θα επεκταθούν περαιτέρω το 2026. Οι ευέλικτοι παγκόσμιοι κανόνες και η στοχευμένη βοήθεια θα είναι καθοριστικής σημασίας για τη διασφάλιση του εμπορίου χωρίς αποκλεισμούς.
