Το Στενό του Γιβραλτάρ κατέχει κομβική θέση σε ορισμένους από τους σημαντικότερους παγκόσμιους εμπορικούς διαδρόμους Ανατολής – Δύσης, σύμφωνα με τον Theo Notteboom του PortEconomics.
Επιμέλεια: Β. Βεγιάζη
Για πολλά χρόνια, το Αλχεθίρας στρατηγικά τοποθετημένο στο νότιο άκρο της Ιβηρικής Χερσονήσου, ήταν το πρώτο λιμάνι που αξιοποίησε πλήρως αυτό το γεωγραφικό πλεονέκτημα, αναπτύσσοντας ρόλο διαμετακομιστικού hub.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, ο ισχυρός προσανατολισμός του στη διαμετακόμιση τού επέτρεψε να συγκεντρώσει σχεδόν το 70% του συνολικού όγκου εμπορευματοκιβωτίων που διακινούσαν τα πέντε λιμάνια που παρουσιάζονται στο γράφημα.
Πέρυσι, το μερίδιό του είχε μειωθεί σε λίγο πάνω από 20%, με τη διακίνηση να παραμένει σχετικά σταθερή τα τελευταία πέντε χρόνια μετά την κορύφωση του 2020.
Επίσης, ο λιμένας της Βαλένθια ως gateway port, επέκτεινε σταδιακά την παρουσία του στη διαμετακόμιση εμπορευματοκιβωτίων.
Το Σίνες στην Πορτογαλία αποτελεί πιο νέο «παίκτη» στη διαμετακόμιση εμπορίου στην περιοχή. Το μερίδιό του από 0% το 2005 αυξήθηκε στο 11,7% το 2017, για να μειωθεί σταδιακά στο 7,2% το 2025.
Το μαροκινό Tanger Med, το οποίο άνοιξε τους πρώτους τερματικούς σταθμούς του το 2007, έχει γνωρίσει εντυπωσιακή ανάπτυξη καθώς τέθηκαν σε λειτουργία διαδοχικά τα terminals. Ήδη από το 2020, η διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων του είχε ξεπεράσει εκείνη της Βαλένθια και του Αλχεθίρας. Πέρυσι, ο όγκος του ξεπέρασε τα 11,1 εκατ. TEU. Σήμερα, το Tanger Med κυριαρχεί στο λιμενικό σύστημα γύρω από τα Στενά του Γιβραλτάρ, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 47% της συνολικής κίνησης εμπορευματοκιβωτίων.
Σύμφωνα με τον Notteboom, «η ταχεία άνοδος ενός μεγάλου μη ευρωπαϊκού κόμβου σε τόσο κοντινή απόσταση από το ευρωπαϊκό λιμενικό σύστημα έχει αναπόφευκτα προκαλέσει ανησυχίες στην ΕΕ. Στο ενημερωτικό δελτίο του Ιανουαρίου 2026, η Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Ιδιωτικών Λιμενικών Εταιρειών και Τερματικών Σταθμών (FEPORT) τόνισε τον ζωτικό ρόλο των διαμετακομιστικών λιμένων για την οικονομία της ΕΕ και τη σημασία της διατήρησης τέτοιων κόμβων εντός της ΕΕ. Παράλληλα, προειδοποίησε για πιθανή εκτροπή φορτίων προς λιμάνια εκτός ΕΕ, ανησυχία που εξέφρασε και ο ESPO.
Επίσης, στην «καρδιά» των συζητήσεων βρίσκεται και ο πιθανός αντίκτυπος της ένταξης της ναυτιλίας στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), ιδίως ως προς τις επιλογές δρομολόγησης, την επιλογή κόμβων και τον κίνδυνο «παρακαμπτήριων» προσεγγίσεων σε γειτονικά λιμάνια εκτός ΕΕ.
Η αγορά διαμετακόμισης εμπορευματοκιβωτίων είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστική και χαρακτηρίζεται από την «κινητικότητα» των ναυτιλιακών εταιρειών. Αν αποδειχθεί οποιαδήποτε στρέβλωση στους όρους ισότιμου ανταγωνισμού, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί, καθώς μπορεί να έχει άμεσες και ορατές συνέπειες στην κατανομή των φορτίων μεταξύ των διαμετακομιστικών λιμένων».
