Η ανάγκη προτεραιοποίησης των έργων και εξορθολογισμού της διαχείρισης του νερού, μαζί με την πρόκληση της χρηματοδότησης από ευρωπαϊκά εργαλεία και εναλλακτικές πηγές, τέθηκαν στη συζήτηση υπό τον τίτλο «Νερό, κλιματική κρίση και ανάγκη για νέες υποδομές θωράκισης από τα ακραία φαινόμενα», στο 9ο Συνέδριο Υποδομών και Μεταφορών – ITC 2026, που λαμβάνει χώρα 29 και 30 Σεπτεμβρίου, στο ΜΕΓΑΡΟ Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο Αθηνών.
Χ. Μυγδάλης, ΥΠΟΜΕ: Σε εξέλιξη 50 μεγάλα υδραυλικά έργα προϋπολογισμού 1,2 δισ. ευρώ
Στην ανάγκη ολοκληρωμένου σχεδιασμού που λαμβάνει υπόψη παράλληλα την ύδρευση, την άρδευση και την αντιπλημμυρική προστασία, αναφέρθηκε ο Χαράλαμπος Μυγδάλης, Ειδικός Γραμματέας Υδραυλικών Έργων και Κτιρίων του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.
«Η κλιματική κρίση μας δείχνει ότι θα πρέπει να μεταβούμε από την αποσπασματική αποκατάσταση στην προληπτική θωράκιση και ενίσχυση των υποδομών μας», είπε χαρακτηριστικά, δίνοντας έμφαση στις νησιωτικές και τουριστικές περιοχές που δέχονται μεγάλη πίεση.
«Η προτεραιοποίηση των έργων γίνεται με βάσει τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής, πού υπάρχει μεγάλος κίνδυνος λειψυδρίας ή ερημοποίησης, επικινδυνότητα πλημμυρικού φαινομένου, ανάγκες των κατοίκων και εποχικές πιέσεις», εξήγησε ο κ. Μυγδάλης. Επισήμανε επίσης ότι οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης εντείνονται πια από τη μεγάλη αστικοποίηση, την αυθαίρετη δόμηση, τις επιχωματώσεις ρεμάτων, την αποψίλωση λόγω πυρκαγιών. «Τα έργα υδρονομίας, αντιπλημμυρικά, εγγειοβελτιωτικά, θα πρέπει να εκτελούνται συνδυαστικά», ανέφερε.
Επί του παρόντος, όπως είπε, εκτελούνται από την ειδική γραμματεία πάνω από 50 μεγάλα υδραυλικά έργα, προϋπολογισμού 1,2 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ο κ. Μυγδάλης έφερε ως παράδειγμα την κατασκευή του φράγματος Μύρτου στην Κρήτη και του Ασωπού στην Κορινθία, τα δίκτυα του φράγματος Ανάβαλου, ενώ στην Αττική υλοποιούνται οι διευθετήσεις των ρεμάτων Εσχατιάς, Αχαρνών και Ραφήνας, με τις δύο τελευταίες να καλύπτουν μεγάλο τμήμα της λεκάνης απορροής της Πεντέλης. Προς υπογραφή είναι τέσσερα μεγάλα έργα και έχουν δημοπρατηθεί ακόμα δύο, το φράγμα Νεστορίου στην Καστοριά και το φράγμα Αλμωπαίου στην Πέλλα.
«Στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών θεωρούμε ότι η επιτυχής ολοκλήρωση των έργων έχει πέντε στάδια: σωστός σχεδιασμός, ώριμες μελέτες, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, συνεργασία και η συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, ποιοτική κατασκευή με πρόβλεψη για τη συντήρηση και διαχείριση των έργων», κατέληξε.
Αργ. Ζέρβα, ΥπΑΑΤ: Σε φάση αξιολόγησης 130 έργα συνολικού προϋπολογισμού 2,8 δισ. ευρώ για το νερό
«Το νερό αποτελεί προτεραιότητα και θα διεκδικήσουμε τους μέγιστους δυνατούς πόρους από την επόμενη προγραμματική περίοδο», υπογράμμισε από την πλευρά της η Αργυρώ Ζέρβα, Γενική Γραμματέας Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Χαρακτήρισε θετικό το γεγονός ότι πλέον σταματάει ο διαχωρισμός των έργων άρδευσης και ύδρευσης, τα οποία πλέον θα χρηματοδοτούνται από ένα ενιαίο ταμείο, το ΕΠΕΣ. «Το νερό είναι ενιαίος πόρος και δεν μπορούμε να το βλέπουμε αποσπασματικά», είπε η κα Ζέρβα.
Σύμφωνα με τη Γενική Γραμματέα, το Ταμείο Ανάκαμψης δεν ήταν το κατάλληλο χρηματοδοτικό εργαλείο για μεγάλα έργα υποδομής, καθώς λόγω του περιορισμένου χρονικού περιθωρίου, μπορούσαν να ενταχθούν μόνο πολύ ώριμα έργα. Λειτούργησε πάντως ως επιταχυντής, με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων να καταφέρνει να εντάξει πέντε μεγάλα αρδευτικά έργα, τα οποία ξεκίνησαν και μεταφέρθηκαν πλέον στο ειδικό πρόγραμμα ΣΔΙΤ του Ταμείου.
Αναφερόμενη στα υπόλοιπα χρηματοδοτικά εργαλεία, η κυρία Ζέρβα στάθηκε στον ρόλο του Ταμείου Συνοχής και της ΚΑΠ, αλλά και στη δυνατότητα μεταφοράς των έργων από τη μία προγραμματική περίοδο στην άλλη. Ήδη 190 έργα ύψους 650 εκατ. ευρώ, που δεν πρόλαβαν να ολοκληρωθούν, μεταφέρθηκαν στη νέα περίοδο, ύστερα από διαπραγμάτευση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Παράλληλα, βρίσκονται στην τελική φάση αξιολόγησης 130 έργα συνολικού προϋπολογισμού 2,8 δισ. ευρώ.
Η κα Ζέρβα επισήμανε ακόμα ότι ο στόχος δεν είναι μόνο να εξασφαλίσουμε το νερό για άρδευση, αλλά και την καλλιεργήσιμη γη, καθώς η ακατάλληλη άρδευση μπορεί να επιτείνει την ερημοποίηση. Σημείωσε ότι κάθε περιοχή έχει τις δικές της ανάγκες, τόνισε ότι κάθε έργο που ολοκληρώνεται βελτιώνει την κατάσταση και προσέθεσε πως η ολοκλήρωση όλων των έργων πιθανότατα θα εξασφαλίσει και φθηνότερο νερό στους αγρότες.
Μ. Μπαλτάς, ReDePlan Consultants: Απαιτείται στρατηγικός σχεδιασμός για τη θωράκιση των υποδομών από τα ακραία φαινόμενα
Η ενεργοποίηση του ιδιωτικού τομέα, σε συνδυασμό με τις δημόσιες πολιτικές, θα συμβάλει στην προστασία των Βιομηχανικών Περιοχών (ΒΙΠΕ) από πλημμυρικά φαινόμενα, καθώς και στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των φυσικών πόρων, εκτίμησε ο Μανώλης Μπαλτάς, Διευθύνων Σύμβουλος της ReDePlan Consultants.
Ειδικά στο ζήτημα της διαχείρισης του νερού, ο κ. Μπαλτάς παρατήρησε ότι το ελληνικό δημόσιο και οι αρμόδιοι φορείς (εταιρείες ύδρευσης) προωθούν «επιθετικές» πολιτικές με στόχο τη βελτίωση της υφιστάμενης κατάστασης.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε το Βιομηχανικό Πάρκο Χανίων, όπου έχει κατασκευαστεί διπλό δίκτυο ύδρευσης για την τροφοδότηση των εγκατεστημένων επιχειρήσεων. Όπως είπε, το συγκεκριμένο έργο μπορεί να λειτουργήσει ως «πιλότος» για την οργάνωση και άλλων Βιομηχανικών Περιοχών στη χώρα μας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η οργανωμένη ανάπτυξη των Βιομηχανικών Περιοχών και η αντιμετώπιση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα αναφέρθηκαν η Μάνδρα και τα Μέγαρα, όπου οι ελλείψεις σε υποδομές ανέδειξαν την ανάγκη καλύτερου σχεδιασμού και οργάνωσης.
Παράλληλα, ο Διευθύνων Σύμβουλος της ReDePlan Consultants υπογράμμισε την ανάγκη για θεσμικές παρεμβάσεις και κίνητρα, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι νέες προκλήσεις που αφορούν τις ΒΙΠΕ.
Ζήτησε την επιτάχυνση των κυβερνητικών πολιτικών για τις ΒΙΠΕ, φέρνοντας ως παράδειγμα την περιοχή «μικρά Οινόφυτα», η οποία αφορά μια έκταση με περίπου 1 εκατ. τ.μ. κτιρίων, η οποία διαθέτει οδική υποδομή της ΕΥΔΑΠ, αλλά δεν διαθέτει δίκτυο ύδρευσης και αποχέτευσης.
Κλείνοντας, τόνισε την ανάγκη επιτάχυνσης των διαδικασιών από το Υπερταμείο, ώστε να προχωρήσουν οι απαιτούμενες παρεμβάσεις στις υποδομές και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των Βιομηχανικών Περιοχών.
Ιω. Κάλλιας, TÜV AUSTRIA: Στο μικροσκόπιο η αντοχή των υποδομών ενόψει κλιματικής αλλαγής
Στην ανάγκη επαναξιολόγησης των υφιστάμενων υποδομών, ιδιαίτερα στον τομέα του νερού, με βάση τα νέα δεδομένα που δημιουργεί η κλιματική αλλαγή, εστίασε ο Ιωάννης Κάλλιας, Country Manager της TÜV AUSTRIA στην Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η συμμόρφωση με τις τεχνικές προδιαγραφές, αλλά η ανθεκτικότητα και η διατήρηση της λειτουργικότητας των έργων σε συνθήκες κρίσης.
Ο κ. Κάλλιας σημείωσε ότι πολλές από τις μεγάλες υποδομές νερού έχουν σχεδιαστεί με διαφορετικές παραδοχές ως προς την ένταση και τη συχνότητα των ακραίων καιρικών φαινομένων. Ως εκ τούτου, όπως ανέφερε, απαιτείται πλέον να εξεταστούν οι παρεμβάσεις που θα τις καταστήσουν ανθεκτικές στις νέες συνθήκες.
Όπως εξήγησε, πριν από περίπου οκτώ χρόνια, η συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στη συμμόρφωση με συγκεκριμένες προδιαγραφές ποιότητας και ασφάλειας. Σήμερα, το ερώτημα είναι κατά πόσο μια υποδομή μπορεί να παραμένει λειτουργική και να εξακολουθεί να επιτελεί τον σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκε.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στις υποδομές νερού, καθώς πρόκειται για έργα με κύκλο ζωής πολλών δεκαετιών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η παραδοχή ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου δεν θα υπάρξουν σημαντικές μεταβολές ή αστοχίες είναι λανθασμένη, γεγονός που καθιστά αναγκαία την πρόληψη, τη διαχείριση κινδύνων και την επιχειρησιακή συνέχεια.
Αν. Αμανατίδης, ΕΥΑΘ: Ανθεκτικό και οικονομικά βιώσιμο σύστημα ύδρευσης με επενδύσεις 360 εκατ. ευρώ
Ως τη μεγαλύτερη συστημική απειλή για τις εταιρείες ύδρευσης και αποχέτευσης χαρακτήρισε την κλιματική κρίση, ο Άνθιμος Αμανατίδης, Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥΑΘ, με την κατάσταση στην Ελλάδα να επιδεινώνεται έτι περαιτέρω λόγω της μη βιώσιμης διαχείρισης και της υπεράντλησης του υδάτινου πόρου, κυρίως για τη γεωργία.
«Εμείς κινούμαστε σε δύο άξονες, τον εκσυγχρονισμό των υποδομών μας και την αύξηση του διαθέσιμου πόρου. Για τον σκοπό αυτό, φροντίζουμε να μην έχουμε μόνο μία πηγή υδροδότησης, αλλά και εναλλακτικές λύσεις», σημείωσε, σταχυολογώντας την αφαλάτωση, τις γεωτρήσεις, τα φράγματα και τους ταμιευτήρες.
Επίσης, αξιοποιώντας νέες τεχνολογίες, όπως τα έξυπνα υδρόμετρα και λύσεις τεχνητής νοημοσύνης, η ΕΥΑΘ έχει μειώσει το μη τιμολογούμενο νερό από 35% σε 26% μέσα σε πέντε χρόνια.
Διαθέτοντας ένα επενδυτικό πρόγραμμα ως το 2029, ύψους περίπου 360 εκατ. ευρώ, η ΕΥΑΘ στοχεύει στην αύξηση της παραγωγής νερού, μέσω του διπλασιασμού της δυναμικότητας του διυλιστηρίου νερού, καθώς και στην επέκταση σε νέες περιοχές.
Ειδική αναφορά έκανε ο κ. Αμανατίδης στις περιβαλλοντικές δράσεις και στην εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας. «Ήδη έχουμε μειώσει το κόστος κατανάλωσης ανά κυβικό μέτρο νερού κατά 15%», είπε και στάθηκε στο ανθρακικό αποτύπωμα που είναι στο 70%, υπερβαίνοντας τον αρχικό στόχο μέσω του πρώτου συμβολαίου PPA που υπέγραψε δημόσιος φορέας.
Σχετικά με τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, έκανε λόγο για ένα καίριο βήμα στην κατεύθυνση της δημιουργίας μιας νέας στρατηγικής διαχείρισης νερού τόσο για τη Θεσσαλονίκη, όσο και τη Χαλκιδική. «Με την πρόσφατη μεταρρύθμιση, ενσωματώνουμε ως εταιρεία 25 φορείς ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης. Αυτό απαιτεί πλέον συγκεκριμένο επενδυτικό σχεδιασμό, σαφείς προτεραιότητες και αξιοποίηση όλων των χρηματοδοτικών εργαλείων», επισήμανε, θέτοντας ως στόχο ένα ανθεκτικό και οικονομικά βιώσιμο σύστημα για τις επόμενες δεκαετίες.
G. Rajagopalan, AECOM: Η ανάκτηση νερού ως λύση για τις ανάγκες των Data Center
Για τη χρήση του νερού για τις ανάγκες των Data Centers και την ανακύκλωσή του μίλησε ο National Resource Recovery Practice Lead της AECOM, Ph.D., PE, BCEE, Ganesh Rajagopalan.
Επισήμανε πως το ανακτημένο νερό μπορεί να αποτελέσει έναν πολύτιμο πόρο για τη λειτουργία των data centers, καθώς αυτά έχουν σημαντικές απαιτήσεις σε ηλεκτρική ενέργεια και συνδεσιμότητα, αλλά ταυτόχρονα χρειάζονται και μεγάλες ποσότητες νερού για την εύρυθμη λειτουργία τους.
Πρόσθεσε πως μέσω της κατάλληλης επεξεργασίας, όπως η διήθηση και η απολύμανση, σε συνδυασμό με ένα αυστηρό και διαρκές σύστημα παρακολούθησης, είναι δυνατόν να καταστεί εφικτή η ασφαλής χρήση ανακτημένου νερού για την κάλυψη των αναγκών των data centers. Η AECOM υλοποιεί σήμερα περισσότερα από 50 έργα διεθνώς, τα οποία αφορούν την επεξεργασία λυμάτων με στόχο την αξιοποίησή τους από data centers.
Από αυτή προκύπτει ότι σε τεχνολογικό επίπεδο, βασική προϋπόθεση είναι η επεξεργασία του νερού κατά τρόπο που να ανταποκρίνεται στις απαιτούμενες προδιαγραφές ποιότητας. Η σημαντικότερη πρόκληση αφορά τη δημιουργία του κατάλληλου πλαισίου διακυβέρνησης, την αποδοχή από την κοινωνία και τη διαμόρφωση ενός βιώσιμου εμπορικού μοντέλου που θα επιτρέψει την ευρεία εφαρμογή της επαναχρησιμοποίησης του νερού.
Ως λύση παρουσίασε τη χωροθέτηση των data centers ακριβώς δίπλα σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων. Με αυτόν τον τρόπο, ένα data center μπορεί να λαμβάνει το επεξεργασμένο νερό απευθείας από την εγκατάσταση, να το χρησιμοποιεί για τις ανάγκες ψύξης του και στη συνέχεια να το επιστρέφει στην ίδια μονάδα για νέα επεξεργασία.
Γ. Ευστρατιάδης, IDATOR: Πρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη αξία στο νερό
Ο Γιώργος Ευστρατιάδης, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της IDATOR μίλησε για την εικόνα των έργων διαχειρισης υδάτινων πόρων, λέγοντας ότι την τρέχουσα περίοδο περνάμε σε μια μεταβατική φάση, μετά το πέρας του Ταμείου Ανάκαμψης, με την αγορά να αναζητά νέους πόρους χρηματοδότησης.
«Τα έργα που απομένει να ολοκληρωθούν είναι πολλά και οι καθυστερήσεις λόγω γραφειοκρατίας εξακολουθούν να υπάρχουν, και με ευθύνη της Ευρώπης», πρόσθεσε. Με αφορμή την επέκταση της δραστηριότητας της IDATOR εκτός συνόρων, ο κ. Ευστρατιάδης, έκανε γνωστό ότι στην Κύπρο η ευαισθητοποίηση σε σχέση με τη διαχείριση του νερού είναι μεγαλύτερη σε σχέση με την Ελλάδα, «εξου και τιμολογείται διαφορετικά», ενώ η Βουλγαρία βρίσκεται στο στάδιο σύστασης επιτροπής διαχείρισης πόρων από το Ταμείο Συνοχής.
Αναφερόμενος στον ρόλο που καλείται να παίξει η πολιτική προστασία, διευκρίνισε ότι δεν έχουν δρομολογηθεί συγκεκριμένα έργα για να αντιμετωπίσουμε ακραίες φυσικές καταστροφές. Ως προτεινόμενα μέτρα σταχυολόγησε την ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση του νερού.
«Πρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη αξία στο νερό, όχι μόνο μέσω της τιμής, αλλά μέσω του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη λειψυδρία», είπε και κατέληξε ότι θα έπρεπε να εκτελούνται συγκεκριμένα «έργα νερού».
Ν. Κωτούλας, Σαμαράς & Συνεργάτες ΑΕ: Η κλιματική κρίση δεν μας αφήνει περιθώρια αποτυχίας
Ο Νίκος Κωτούλας, Γενικός Διευθυντής Έργων της «Σαμαράς & Συνεργάτες ΑΕ – Σύμβουλοι Μηχανικοί» στάθηκε στη σημασία της σωστής διαχείρισης του νερού. «Η λειψυδρία είναι κυρίως θέμα διαχείρισης. Η κλιματική κρίση είναι εδώ, δεν μας αφήνει περιθώρια για αποτυχία. Ας μετρήσουμε, ας αποτυπώσουμε και ας χτίσουμε μετά» τόνισε ο κ. Κωτούλας.
Περιγράφοντας την κατάσταση που επικρατεί σήμερα, επισήμανε ότι υπάρχει τεράστιος κατακερματισμός στη διαχείριση του νερού, καθώς σε όλη τη χώρα λειτουργούν 735 οργανισμοί, με τις απώλειες νερού στην ύδρευση να φτάνουν σε κάποιες περιοχές το 70%, ενώ οι δηλωμένες απώλειες στην άρδευση είναι 34%.
Ο κ. Κωτούλας χαρακτήρισε θετικές τις διατάξεις του νέου νόμου για τη λειτουργία των επιχειρήσεων και την ένταξη πολλών εξ΄ αυτών στην ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ, που θα έχουν πλέον υπό τον έλεγχό τους και την άρδευση.
Όπως είπε, οι δύο εταιρείες θα μπορούν να αντλούν κεφάλαια από εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης και να προωθούν τα απαραίτητα έργα, ελέγχοντας το νερό σε όλο του τον κύκλο. Τόνισε ότι για τη σωστή εφαρμογή του εγχειρήματος αποτελεί κλειδί η ορθή και πλήρης αποτύπωση των φορέων διαχείρισης, επισημαίνοντας ότι μέσα σε έναν χρόνο θα πρέπει για δεκάδες οργανισμούς να απαντηθούν ερωτήματα που δεν έχουν απαντηθεί ποτέ.
«Δεν μιλάμε για λογιστική πράξη, αλλά για το διαβατήριο για την χρηματοδότηση και τη σωστή ιεράρχηση των έργων» σημείωσε ο κ. Κωτούλας, εξηγώντας ότι μία σωστή αποτύπωση των έργων έχει μετρήσιμα αποτελέσματα.
Ανέφερε ότι η στρατηγική για τα ύδατα προβλέπει έργα 5,7 δισ. για το πόσιμο νερό, 1,5-2 δισ. για την αποχέτευση, άλλα τόσα για την άρδευση και 2,3 δισ. ευρώ για την κατάσταση των δικτύων και τον περιορισμό των διαρροών.
«Αν δεν μπορείς να γνωρίζεις την κατάσταση των δικτύων στα οποία θα επέμβεις, δεν μπορείς να τα προτεραιοποιήσεις» υπογράμμισε ο κ. Κωτούλας. Συμπλήρωσε ότι η «Σαμαράς & Συνεργάτες ΑΕ – Σύμβουλοι Μηχανικοί» προτείνει ορθή αποτύπωση και αποτίμηση των δικτύων και των παγίων, ανάλυση του μη τιμολογούμενου νερού, ιεράρχηση χαρτοφυλακίων έργων με κριτήρια κινδύνου και ωρίμανση των έργων.
