Οι εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης για την υλοποίηση και τη συντήρηση των κρίσιμων υποδομών της χώρας μας, με έμφαση στον σιδηρόδρομο, τα λιμάνια και τις ενεργειακές διασυνδέσεις, αναδείχθηκαν στο πάνελ «Νέα έργα υποδομής και χρηματοδότηση – Από το ΕΣΠΑ μέχρι τα ΣΔΙΤ αλλάζει το μείγμα για την υλοποίηση έργων», του 9ου Συνεδρίου Υποδομών και Μεταφορών – ITC 2026, που λαμβάνει χώρα 29 και 30 Σεπτεμβρίου στο ΜΕΓΑΡΟ Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο Αθηνών.
Δ. Αναγνώπουλος, Υπουργείο Υποδομών & Μεταφορών: Σε πολυεργαλειακό μοντέλο περνά η χρηματοδότηση των υποδομών
«Στη νέα περίοδο, η χρηματοδότηση των υποδομών δεν θα βασίζεται σε ένα εργαλείο. Θα βασίζεται στην ικανότητά μας να επιλέγουμε και να συνδυάζουμε τα κατάλληλα εργαλεία για κάθε έργο», τόνισε ο Γενικός Γραμματέας Υποδομών, Δημήτρης Αναγνώπουλος, αναδεικνύοντας τη μετάβαση σε ένα νέο, πολυ-εργαλειακό μοντέλο χρηματοδότησης.
Όπως επισήμανε, οι ανάγκες για νέες υποδομές παραμένουν μεγάλες, την ώρα που οι διαθέσιμοι δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι πρέπει να αξιοποιούνται με μεγαλύτερη στόχευση. Ήδη, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου περιλαμβάνει 3,2 δισ. ευρώ συγχρηματοδοτούμενων πόρων, 1,8 δισ. ευρώ εθνικών πόρων και έργα ΣΔΙΤ συνολικού ύψους άνω των 2,8 δισ. ευρώ, ενώ τα έργα που έχουν ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης διαθέτουν συνολικό προϋπολογισμό περίπου 2,5 δισ. ευρώ.
«Το ερώτημα δεν είναι “δημόσια ή ιδιωτική χρηματοδότηση”. Το ερώτημα είναι ποιος συνδυασμός εξασφαλίζει ότι ένα συγκεκριμένο έργο θα κατασκευαστεί, θα λειτουργήσει και θα συντηρηθεί με τον πιο αποτελεσματικό και βιώσιμο τρόπο», υπογράμμισε.
Σύμφωνα με τον κ. Αναγνώπουλο, δεν υπάρχει ενιαία χρηματοδοτική λύση για όλα τα έργα. Υποδομές με έντονο κοινωνικό χαρακτήρα και χωρίς δυνατότητα δημιουργίας εσόδων ενδέχεται να απαιτούν αμιγώς δημόσια χρηματοδότηση, ενώ σε άλλες περιπτώσεις τα ΣΔΙΤ ή οι παραχωρήσεις μπορούν να αποτελούν αποτελεσματικότερα εργαλεία.
Κρίσιμο στοιχείο της νέας περιόδου είναι, παράλληλα, η ιεράρχηση των έργων, με πρώτο κριτήριο την ωριμότητα και την εφικτότητά τους. «Η χρηματοδότηση ακολουθεί την ωριμότητα», σημείωσε, εξηγώντας ότι όσο καλύτερα προετοιμασμένο και τεχνικά εφικτό είναι ένα έργο τόσο περισσότερες επιλογές χρηματοδότησης αποκτά και τόσο ταχύτερα μπορεί να περάσει στην υλοποίηση.
O γενικός γραμματέας Υποδομών έκανε λόγο για μία νέα κουλτούρα διαχείρισης δημοσίων έργων, η οποία απαιτεί σταθερό σχεδιασμό, ενεργή διαχείριση των συμβάσεων και συνεχή συνεργασία πολιτικής ηγεσίας, υπηρεσιών, μελετητών και αναδόχων, ώστε τα προβλήματα να αντιμετωπίζονται πριν εξελιχθούν σε πολύχρονες καθυστερήσεις.
Γ. Ιωάννου, ΟΣΕ: Νέα έργα 3,5 δισ. ευρώ σχεδιάζονται, δημοπρατούνται και υλοποιούνται
O Γιώργος Ιωάννου, Πρόεδρος του Δ.Σ. του ΟΣΕ – Σιδηρόδρομοι Ελλάδος ΜΑΕ υπογράμμισε ότι το συνολικό ύψος των έργων που σχεδιάζει, δημοπρατεί ή υλοποιεί αυτή την περίοδο η εταιρεία ξεπερνά τα 3,5 δισ. ευρώ.
Ο σχεδιασμός, όπως είπε, αναπτύσσεται σε τρεις βασικούς άξονες:
1) Ένα βραχυπρόθεσμο πακέτο άνω των 30 έργων, που εκτελούνται αυτή τη στιγμή και ξεπερνούν σε προϋπολογισμό τα 780 εκατ. ευρώ. Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, έργα αποκατάστασης δικτύου (Daniel & Elias), με τα ολοκληρωμένα ή προς ολοκλήρωση έργα για την πλήρη επαναφορά της ασφάλειας και της λειτουργικότητας των γραμμών στη Θεσσαλία και τη Στερεά Ελλάδα να φτάνουν τα 450 εκατ. ευρώ. Επίσης, έργα που ξεπερνούν τα 300 εκατ. ευρώ σε κομβικούς άξονες (π.χ. Προαστιακός Δυτικής Αττικής), σε αποκαταστάσεις τμημάτων, ανακαινίσεις σταθμών και νέες κατασκευές.
2) Ένα μεσοπρόθεσμο πακέτο έργων σε στάδιο της δημοπράτησης. Ο προϋπολογισμός είναι κοντά στα 1,7 δισ. ευρώ, και αφορά σε 10 έργα, όπως ο Προαστιακός Θεσσαλονίκης, η σύνδεση του 6ου προβλήτα Λιμένα Θεσσαλονίκης, η Σηματοδότηση και ETCS Αλεξανδρούπολη – Ορμένιο κ.ά. Εστιάζουν κυρίως στη σύνδεση του δικτύου με τα μεγάλα λιμάνια της χώρας.
3) Ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό πλάνο, που περιλαμβάνει νέα έργα υποδομής και συντήρησης, συνολικού ύψους 1,1 δισ. ευρώ. Όπως εξήγησε ο κ. Ιωάννου, θα υπογραφούν μακροπρόθεσμες συμβάσεις με SLAs, διάρκειας 15 ετών, με εταιρείες που θα αναλάβουν τη συντήρηση του δικτύου.
«Οι Σιδηρόδρομοι Ελλάδος ΜΑΕ είναι ένας νέος οργανισμός που ατενίζει το μέλλον με σιγουριά, κάνει βήματα για να μπορέσει να φέρει αυτό που όλοι οραματιζόμαστε, έναν ασφαλή σιδηρόδρομο μέσα στην ελληνική επικράτεια, που να εξυπηρετεί τόσο το επιβατικό κοινό όσο και τις μεταφορές», επισήμανε ο κ. Ιωάννου. Εξήγησε πως ο εταιρικός μετασχηματισμός που λαμβάνει χώρα στους Σιδηρόδρομους Ελλάδος αποτελεί τη μεγαλύτερη τομή σε εταιρεία που σχετίζεται με το δημόσιο αυτή την περίοδο. Ένας μετασχηματισμός που, όπως είπε, είχε καθυστερήσει πολύ, είναι απαραίτητος και πρέπει να υλοποιηθεί σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συνεργασία με τον γερμανικό κολοσσό DB, μέσω της DB Engineering & Consulting, που εκτελεί χρέη τεχνικού συμβούλου για τον οργανισμό. «Στο πλαίσιο της πρόσφατης έκθεσης InnoTrans στο Βερολίνο, υπέγραψα με το ομόλογό μου της DB Engineering and Consulting το συμφωνητικό της συνεργασίας μας για τον Technical Manager/Consultant, παρουσία των Γενικών Γραμματέων Μεταφορών της Ελλάδας και της Γερμανίας. Ήταν μια σημαντική στιγμή για το ξεκίνημα μιας σύμπραξης που αναμένουμε να έχει πολύ σημαντικά αποτελέσματα για την πορεία των Σιδηροδρόμων Ελλάδος», τόνισε ο κ. Ιωάννου, προσθέτοντας ότι η συνεργασία θα αποφέρει τεράστια οφέλη στον Οργανισμό.
Β. Σιαδήμας, Υπ. Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών: Χρηματοδότηση έργων μεταφορών ως και 4,5 δισ. ευρώ από το τρέχον ΕΣΠΑ
Την ένταξη στο ΕΣΠΑ 2021-2027 του έργου αναβάθμισης της σιδηροδρομικής γραμμής Αλεξανδρούπολη–Ορμένιο, το οποίο έχει αναλάβει η Σιδηρόδρομοι Ελλάδος ΜΑΕ, προανήγγειλε ο Γενικός Γραμματέας Διαχείρισης Τομεακών Προγραμμάτων ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ, Βασίλης Σιαδήμας.
Όπως ανέφερε, στο πλαίσιο της πρόσφατης αναθεώρησης των προγραμμάτων με βάση τους νέους ευρωπαϊκούς κανονισμούς, περίπου 10% του προγράμματος «Μεταφορές», δηλαδή περί τα 200 εκατ. ευρώ, ανακατευθύνεται σε έργα dual use. Σε αυτό το πλαίσιο, εντάσσεται και η αναβάθμιση της γραμμής προς Ορμένιο, ένα έργο με ιδιαίτερη σημασία για τις σιδηροδρομικές υποδομές της Βόρειας Ελλάδας.
Ο κ. Σιαδήμας αναφέρθηκε στην πορεία του προγράμματος «Μεταφορές» του ΕΣΠΑ 2021–2027, ο προϋπολογισμός του οποίου ανέρχεται σε 2,2 δισ. ευρώ, ενώ, μέσω της δυνατότητας υπερδέσμευσης, μπορούν να χρηματοδοτηθούν έργα συνολικού ύψους έως και 4,5 δισ. ευρώ.
Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί εντάξεις έργων ύψους 2,9 δισ. ευρώ, οι νομικές δεσμεύσεις έχουν φτάσει τα 2,4 δισ. ευρώ, ενώ οι δαπάνες ανέρχονται σε περίπου 720 εκατ. ευρώ, αντιστοιχώντας στο 33% του προγράμματος. Στόχος είναι μέχρι το τέλος του έτους η απορρόφηση να προσεγγίσει το 40%.
Μεταξύ των μεγάλων έργων που χρηματοδοτούνται περιλαμβάνονται η Γραμμή 4 του Μετρό της Αθήνας, ο Προαστιακός Δυτικής Θεσσαλονίκης και το τμήμα Χανιά–Χερσόνησος του ΒΟΑΚ.
Ο κ. Σιαδήμας σημείωσε, ακόμη, ότι η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης δεν σημαίνει το τέλος των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων. Αναφέρθηκε στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026–2030, στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, με πόρους περίπου 6 δισ. ευρώ, καθώς και στο νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πρόγραμμα ύψους 50 δισ. ευρώ, το οποίο, όπως είπε, αναμένεται να ενεργοποιηθεί πριν από την ολοκλήρωση του τρέχοντος ΕΣΠΑ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η παράταση του χρονικού ορίζοντα υλοποίησης. Τόνισε ότι οι αλλαγές στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ουσιαστικά δίνουν έναν επιπλέον χρόνο, με το τρέχον ΕΣΠΑ να φτάνει πλέον έως το 2030.
«Κυνηγάμε τους δικαιούχους για να μη χαθεί ούτε ένα ευρώ», σημείωσε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι για την επιτυχή υλοποίηση των έργων απαιτούνται ώριμες και καλές μελέτες και σωστή διαστασιολόγηση, συνυπολογίζοντας βέβαια ότι στην πορεία ενός μεγάλου έργου μπορούν να προκύψουν απρόβλεπτες εξελίξεις.
C. Dainter, Mace Consult: Μεταφορές, ενέργεια και data centers στο επίκεντρο των επενδύσεων στην Ελλάδα
Τρεις τομείς αναμένεται να συγκεντρώσουν το διεθνές επενδυτικό ενδιαφέρον για τις ελληνικές υποδομές την επόμενη δεκαετία: οι μεταφορές, η ενέργεια και οι ψηφιακές υποδομές. Αυτό επισήμανε ο Carl Dainter, Global Work Winning Director for Mobility Market της Mace Consult. Όπως ανέφερε, τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι επενδύσεις από διαφορετικές πηγές σε δημόσια και ιδιωτικά έργα σε όλη τη χώρα.
Στις μεταφορές, ο κ. Dainter στάθηκε στην ανάγκη να συνεχιστούν οι επενδύσεις σε αεροδρόμια, οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα και λιμάνια, ώστε οι υποδομές να συμβαδίζουν με την αυξανόμενη ζήτηση. Αναφέρθηκε στο αεροδρόμιο της Αθήνας, σημειώνοντας ότι το 2025 διακίνησε 34 εκατ. επιβάτες, αριθμό αυξημένο κατά 6,7%, και εκτίμησε ότι η κίνηση θα συνεχίσει να αυξάνεται τα επόμενα χρόνια.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε και στις λιμενικές υποδομές. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αναταράξεις στις θαλάσσιες μεταφορές, μεταξύ άλλων λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, αναδεικνύουν την ανάγκη επενδύσεων που θα ενισχύσουν τη θέση της Ελλάδας ως ευρωπαϊκού λιμενικού κόμβου.
Το δεύτερο πεδίο που ανέδειξε είναι η ενέργεια, με έμφαση στην παραγωγή, την αποθήκευση και τις διασυνδέσεις. Ως τρίτο πεδίο προσδιόρισε τις ψηφιακές υποδομές και ιδίως τα data centers. Η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης και των αυτοματισμών, όπως είπε, αυξάνει τις ανάγκες για υπολογιστική και αποθηκευτική ισχύ, αλλά και για αξιόπιστα δίκτυα.
Αναφερόμενος στο The Ellinikon, ο κ. Dainter υπογράμμισε ότι το μέγεθος και η πολυπλοκότητα του έργου απαιτούν σχεδιασμό πέρα από την ανάπτυξη επιμέρους κτιρίων. Το ζητούμενο, όπως το περιέγραψε, είναι η δημιουργία μιας νέας πόλης, με διαφορετικές γειτονιές και τις υποδομές που χρειάζονται για να λειτουργήσουν στην καθημερινότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, έδωσε έμφαση στους δημόσιους χώρους και στις εκπαιδευτικές υπηρεσίες, καθώς και στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό των υποδομών. Στόχος είναι η πόλη που αναπτύσσεται στο Ελληνικό να μπορεί να εξυπηρετεί τις επόμενες γενιές κατοίκων και εργαζομένων.
