Η επιβατηγός ναυτιλία αποτελεί κρίσιμη υποδομή εθνικής σημασίας για την Ελλάδα, εξασφαλίζοντας τη συνδεσιμότητα 116 κατοικημένων νησιών με την ηπειρωτική χώρα.
Του Φώτη Φωτεινού
Ο κλάδος εξυπηρετεί πάνω από 35 εκατ. επιβάτες ετησίως, συμπεριλαμβανομένων των πορθμείων, κατατάσσοντας την Ελλάδα 2η στην ΕΕ σε ετήσιο αριθμό επιβατών επιβατηγού ναυτιλίας, μετά την Ιταλία.
Σχετικά πρόσφατα πραγματοποιήθηκε εκδήλωση για την παρουσίαση του «Σχεδίου για την Ανανέωση του Ελληνικού Στόλου Επιβατηγού Ναυτιλίας» (Master Plan for the Renewal of the Greek Passenger Shipping Fleet), το οποίο εκπονήθηκε στο πλαίσιο της Δράσης 16944 του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκή Ένωση.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών παρουσιάστηκαν τα βασικά συμπεράσματα και οι στρατηγικές κατευθύνσεις του Master Plan, με έμφαση στις ανάγκες ανανέωσης του επιβατηγού στόλου, στις τεχνολογικές επιλογές για την ενεργειακή μετάβαση, στις επενδυτικές ανάγκες του κλάδου, στη χρηματοδοτική διάσταση της μετάβασης, καθώς και στις απαιτούμενες λιμενικές υποδομές για την υποστήριξη νέων πλοίων και καθαρότερων μορφών ενέργειας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στη νησιωτικότητα, στην εδαφική και κοινωνική συνοχή και στη διασφάλιση αξιόπιστων θαλάσσιων συνδέσεων δημοσίου συμφέροντος.
Παράλληλα, αναδείχθηκε από τις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων ότι η μετάβαση προς καθαρότερες μορφές ενέργειας οφείλει να είναι σταδιακή, τεχνολογικά ουδέτερη και ρεαλιστική, λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας της ελληνικής ακτοπλοΐας και τις ανάγκες νησιωτικής συνδεσιμότητας.
Επισημάνθηκε ειδικότερα ότι δεν είναι εφικτό να απαιτείται από την πρώτη ημέρα η πλήρης κατάργηση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, χωρίς προηγουμένως να έχουν αναπτυχθεί κατάλληλες τεχνολογικές λύσεις, επαρκείς λιμενικές υποδομές και βιώσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία για την υποστήριξη της μετάβασης.
Εξετάζοντας το σύνολο της ελληνικής επιβατηγού ναυτιλίας, το χρηματοδοτικό κενό του κλάδου υπολογίζεται στα ~€5,46 δις και αποτελείται από το επιπρόσθετο επενδυτικό και λειτουργικό κόστος της «Πράσινης Μετάβασης».
Τα βασικά σημεία του Master Plan για την ακτοπλοΐα
Το σχέδιο αφορά συνολικά 326 πλοία που εκτελούν ελεύθερες, μικτές και άγονες γραμμές, εξαιρουμένων των δρομολογίων της Αδριατικής, ενώ εξετάζει περίπου 185.000 ετήσια δρομολόγια σε ορίζοντα 25 ετών, από το 2025 έως το 2050.
Η μελέτη αποδίδει την ανάγκη μετάβασης κυρίως στο νέο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, όπως το EU ETS και ο κανονισμός FuelEU Maritime, που επιβάλλουν σταδιακή μείωση των εκπομπών και πρόσθετο κόστος συμμόρφωσης για τις ναυτιλιακές εταιρείες.
Παράλληλα, σημειώνεται ότι ο ελληνικός ακτοπλοϊκός στόλος έχει μέσο όρο ηλικίας άνω των 27 ετών, στοιχείο που εντείνει την ανάγκη ανανέωσης.
Στο τεχνολογικό σκέλος, το master plan προβλέπει πολυφασική μετάβαση. Σε πρώτη φάση προκρίνεται η χρήση βιοκαυσίμων, όπως FAME, HVO και bio-LNG, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς σημαντικές μετατροπές ή νέες υποδομές.
Για την περίοδο 2025–2035, η μελέτη θεωρεί το LNG ως το βασικό μεταβατικό καύσιμο για την ελληνική ακτοπλοΐα, με το LPG να λειτουργεί συμπληρωματικά. Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για τις μοναδικές τεχνολογίες καυσίμων για τις οποίες υπάρχουν ήδη ώριμες μελέτες υποδομών και δυνατότητες ανεφοδιασμού σε βασικά λιμάνια της χώρας.
Μετά το 2035, προβλέπεται σταδιακή διείσδυση συνθετικών καυσίμων και τεχνολογιών όπως το «πράσινο» υδρογόνο, η e-μεθανόλη και το e-μεθάνιο, υπό την προϋπόθεση ότι θα μειωθεί το κόστος παραγωγής τους και θα αναπτυχθούν οι αναγκαίες λιμενικές και ενεργειακές υποδομές.
Η στρατηγική διαφοροποιείται ανάλογα με την κατάσταση κάθε πλοίου:
- πλοία με μικρή υπολειπόμενη διάρκεια ζωής θα χρησιμοποιούν κυρίως μείγματα βιοκαυσίμων χωρίς εκτεταμένες μετασκευές,
- πλοία με ορίζοντα λειτουργίας άνω των 15 ετών θα οδηγούνται σε ενεργειακές μετασκευές,
- ενώ τα πλοία στο τέλος του κύκλου ζωής τους θα αντικατασταθούν από νέα «πράσινα» πλοία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο οικονομικό σκέλος της μετάβασης. Το συνολικό χρηματοδοτικό κενό εκτιμάται σε περίπου 5,46 δισ. ευρώ σε καθαρά παρούσα αξία για την περίοδο 2025–2050.
Από αυτό:
- 2,94 δισ. ευρώ αφορούν πρόσθετο επενδυτικό κόστος (CAPEX) για νέες ναυπηγήσεις και μετασκευές,
- ενώ 2,52 δισ. ευρώ σχετίζονται με αυξημένο λειτουργικό κόστος (OPEX), κυρίως λόγω των ακριβότερων εναλλακτικών καυσίμων.
Παράλληλα, η μελέτη υπολογίζει πρόσθετες μεταβατικές κανονιστικές δαπάνες ύψους 1,82 δισ. ευρώ, που απορρέουν από την εφαρμογή του EU ETS και του FuelEU Maritime κατά την περίοδο προσαρμογής του στόλου.
Για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού προτείνεται συνδυασμός χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως:
- χαμηλότοκα δάνεια,
- επιχορηγήσεις επενδυτικού κόστους,
- επιδοτήσεις λειτουργικού κόστους για τα πράσινα καύσιμα,
- καθώς και αντικατάσταση μέρους του ΦΠΑ των εισιτηρίων από ειδικό «πράσινο τέλος».
Η μελέτη εκτιμά ότι:
- τα χαμηλότοκα δάνεια μπορούν να μειώσουν το χρηματοδοτικό κενό κατά περίπου 760 εκατ. ευρώ,
- οι επιχορηγήσεις επενδυτικού κόστους κατά 2,18 δισ. ευρώ,
- οι επιδοτήσεις λειτουργικού κόστους κατά 960 εκατ. ευρώ,
- ενώ το πράσινο τέλος μπορεί να συνεισφέρει περίπου 1,57 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η πράσινη μετάβαση δεν περιορίζεται μόνο στον στόλο αλλά απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε λιμενικές υποδομές, όπως:
- εγκαταστάσεις ανεφοδιασμού LNG και νέων καυσίμων,
- ενεργειακά δίκτυα,
- καθώς και συστήματα ηλεκτροδότησης πλοίων από ξηράς (OPS).
Στα συμπεράσματα της διαβούλευσης, οι συμμετέχοντες ανέδειξαν ως κρίσιμα ζητήματα:
- την επιτάχυνση αδειοδοτήσεων και διαδικασιών fast-track,
- τον συντονισμό μεταξύ κράτους, λιμένων και ναυτιλιακών εταιρειών,
- τη διασφάλιση διαθεσιμότητας καυσίμων,
- αλλά και την εκπαίδευση πληρωμάτων και προσωπικού λιμένων για τη διαχείριση νέων τεχνολογιών και καυσίμων.
Η μελέτη καταλήγει ότι η πράσινη μετάβαση της ελληνικής ακτοπλοΐας συνιστά μια πολυετή και σύνθετη διαδικασία, η οποία απαιτεί συνδυασμό δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων, ευρωπαϊκή χρηματοδοτική στήριξη και στενή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των θαλάσσιων μεταφορών και η διατήρηση της νησιωτικής συνδεσιμότητας.
